Quyền tác giả và quyền liên quan là gì?

1. Quyền tác giả là gì?

Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình trực tiếp sáng tạo hoặc sở hữu hợp pháp. Quyền tác giả nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để ngăn chặn việc sao chép, sử dụng hoặc khai thác tác phẩm trái phép.

Quyền tác giả được bảo hộ đối với nhiều loại hình tác phẩm trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học, tiêu biểu như:

• Tác phẩm văn học, sách, giáo trình, bài giảng;

• Tác phẩm âm nhạc;

• Tác phẩm sân khấu;

• Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự;

• Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng;

• Tác phẩm nhiếp ảnh;

• Tác phẩm kiến trúc;

• Chương trình máy tính và các loại hình tác phẩm khác được pháp luật về quyền tác giả bảo hộ.

Một điểm quan trọng là quyền tác giả được xác lập theo cơ chế tự động. Theo đó, quyền tác giả phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã được công bố hay chưa, đã đăng ký quyền tác giả hay chưa.

Do đó, đăng ký quyền tác giả không phải là điều kiện để quyền tác giả phát sinh. Tuy nhiên, việc đăng ký và được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo lập chứng cứ pháp lý về tác giả, chủ sở hữu và thời điểm xác lập quyền, đặc biệt khi xảy ra tranh chấp hoặc có hành vi xâm phạm quyền tác giả.

2. Quyền liên quan là gì?

Quyền liên quan là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các đối tượng được pháp luật bảo hộ có mối liên hệ với tác phẩm, bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

Quyền liên quan thường phát sinh trong quá trình đưa tác phẩm đến công chúng thông qua hoạt động biểu diễn, ghi âm, ghi hình hoặc phát sóng.

Ví dụ:

• Nghệ sĩ biểu diễn một ca khúc có thể phát sinh quyền đối với cuộc biểu diễn;

• Nhà sản xuất thực hiện bản thu âm có quyền đối với bản ghi âm;

• Đơn vị sản xuất chương trình truyền hình có quyền đối với chương trình phát sóng.

Như vậy, có thể phân biệt một cách khái quát: quyền tác giả bảo hộ đối với tác phẩm, còn quyền liên quan bảo hộ đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng và các đối tượng liên quan được pháp luật quy định.

Việc xác định đúng đối tượng được bảo hộ là cơ sở quan trọng để lựa chọn hình thức đăng ký, xác lập chứng cứ và thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền khi có hành vi sao chép, sử dụng hoặc khai thác trái phép.